agresja dziecka

Idź sobie! Idź stąąąąd!! Nie chcę cię tutaj!!!

Takie i podobne słowa słyszę ostatnio średnio 10 razy dziennie od naszej 3,5-letniej córki. Do tego dochodzi częsty płacz o różne sprawy. Groźby w stylu: Jak mi nie poczytasz, to będę cię uderzać. Warczenie na nas jak zły lew.

Jednym słowem coś, co wiele osób określa mianem buntu 3-latka — czasem nazywanego też fazą uporu u 3-latka albo fazą negacji 3-latka, kiedy dziecko krzyczy i mówi nie nawet na najprostsze prośby.

(Przyznam, że ja sama na codzień nie posługuję się tym terminem. Jednak jest on powszechnie znany i wszyscy mniej więcej wiemy, co oznacza – na przykład często rodzice pytają: czy bunt 3-latka to normalne? Dlatego w tym artykule również się on pojawia. ).

Dlaczego zachowania trzylatka potrafią być tak trudne?

Minęło prawie 5 lat, kiedy ostatnio w domu mieliśmy dziecko w tym wieku.

Przyznam, że zdążyłam już zapomnieć, jak to jest – gdy dziecko jest już komunikatywne, więc wydaje się, że jesteś w stanie się z nim dogadać, a tak naprawdę wciąż jest… małym dzieckiem, którym częściej rządzą impulsy niż racjonalne decyzje.

Dlatego konieczne jest sięganie po inne sposoby działania, niż tylko próby rozmawiania i tłumaczenia, dlaczego nie piszemy flamastrami po ścianie.

Bo kiedy o tym rozmawiacie, wygląda na to, że dziecko rozumie, dlaczego Ci się to nie podoba. Ale wystarczy, że wyjdziesz z pokoju, a ono już sięga po mazak i zostawia ślady swojej twórczości na białej ścianie…

 

Typowe zachowania w czasie buntu 3-latka (i dlaczego się pojawiają)

Trzyletnie dziecko jest jak samochód z potężnym silnikiem (pragnienia, emocje, impulsy, potrzeba autonomii), ale bez hamulców (kora przedczołowa, czyli centrum samokontroli, dopiero się rozwija).

Dlatego tak często:

👉 wybucha płaczem, kiedy coś idzie nie po jego myśli,
👉 ma problem z poczekaniem na to, czego bardzo chce,
👉 złości się nawet na drobne niedogodności,
👉 ma trudności z dogadaniem się z ludźmi wokół (bo dla niego liczy się głównie to, czego ono chce).

To wszystko sprawia, że 3-latek często mówi NIE na wszystko – to po prostu rozwój, nie złośliwość.

 

A co jeśli podobne zachowania ma starsze dziecko?

W tym miejscu dodam, że jeśli masz znacznie starsze dziecko, 7-10-letnie (lub starsze), a widzisz u niego często dokładnie takie same zachowania, zwykle oznacza to dwie sprawy:

➡️ nadal są u niego słabo rozwinięte hamulce znajdujące się w korze przedczołowej – może to być związane zarówno z wrodzoną specyfiką konstrukcji psychicznej tego dziecka, jak i wpływem otoczenia

i /lub

➡️ nabrało złych przyzwyczajeń pod wpływem tego, jak otoczenie reagowało na jego zachowanie w pierwszych latach życia.

Tak czy siak – nic straconego! Powoli, małymi krokami, jest w stanie nauczyć się lepiej panować nad swoimi emocjami i impulsami.

Warto tylko sprawdzić, jak możesz mu w tym pomóc.

Bunt 3-latka – co robić zamiast krzyczeć lub zmuszać

Chyba wszyscy wiemy, że kiedy po raz 15 tego dnia słyszysz NIE!!! na prośbę o nałożenie butów przed wyjściem na dwór, może zrodzić się pragnienie, by:

• odkrzyknąć, że masz już tego dość,
• siłą zmusić do nałożenia tych butów, albo
• odpuścić jakiekolwiek wychodzenie, bo nie masz już siły na kolejną przepychankę słowną…

Problem w tym, że żadne z tych rozwiązań na dłuższą metę nie działa. Może osiągniesz chwilowe poddanie się dziecka, ale długofalowo powoduje to jeszcze więcej nieprzyjemnych emocji. 

A jeśli odpuścisz, możesz z kolei przyzwyczajać je, że jeśli wystarczająco długo będzie krzyczeć, wtedy Ty zawsze zrobisz to, czego ono chce.

 

Co naprawdę pomaga w fazie uporu u 3-latka? (3 proste kroki)

Co zatem działa?

Przy młodszych dzieciach najlepiej sprawdzają się trzy rzeczy:

✅ zauważenie emocji i perspektywy dziecka,

✅ dawanie poczucia kontroli tam, gdzie to możliwe,

✅ zaproszenie do zabawy.

Woooow, nie masz teraz ochoty zakładać butów… Ooo, chyba jeden twój bucik chciał coś powiedzieć… Co mówisz, buciku? Chciałbyś teraz poskakać jak żabka na nóżkach Ani? Słyszysz, Aniu, co ty na to? Weźmiesz bucika ze sobą, żeby mógł z tobą poskakać?

❌ Zamiast więc mówić:

Zjesz, co podałam na talerzu i koniec!

✅ Możesz powiedzieć:

Widzę makaron i marchewkę. Od czego zaczynasz?

Lub ❌ zamiast mówić:

Natychmiast marsz do łazienki myć zęby!

✅ Możesz powiedzieć:

Za 5 minut idziemy spać. Wskakuj na barana, samolot przewiezie cię do łazienki, zostało nam jeszcze mycie zębów. Proszę wsiadać, samolot zaraz odlatuje!

Tego nie da się „ominąć” – tak działa rozwój 3-latka

Jeśli emocje nie były u dziecka bardzo silne, perspektywa zabawy i poczucie większej kontroli zwykle ułatwiają wykonanie oczekiwanej czynności.

A za każdym razem, kiedy wykonuje ono działanie, które wykonać powinno, tworzą się u niego dobre przyzwyczajenia. Te z kolei w późniejszych latach owocują większą samodzielnością i samoregulacją.

Pamiętaj tylko, że to, co czytasz w tym artykule, to zaledwie wierzchołek góry lodowej w kontekście tzw. stawiania limitów zachowaniom dzieci. Nie dziw się więc, że to nie zawsze zadziała – to tylko pojedyncze działania spośród wielu różnych, które można byłoby wykonać.

 

Wiem, że czasem jako rodzice mamy takie marzenie, by można było ominąć te wszystkie działania – zabawę, dawanie wyborów, zauważanie emocji… Byśmy mogli zawsze po prostu powiedzieć, co jest do zrobienia, a dziecko z uśmiechem na ustach od razu to zrobi.

Teraz, kiedy znów mamy w domu trzyletnie dziecko, przypomniałam sobie mocno, że to tak nie działa.

To właśnie pamiętanie o tych kilku zasadach, o których dziś napisałam (i innych, o których nie napisałam) bardzo ułatwia przejście przez tzw. bunt 3-latka. 

 

Fundament, który budujemy dziś, procentuje latami

Co więcej, ono sprawia, że budujemy mocny fundament pod przyszłą samodzielność, pracowitość, panowanie nad emocjami… One nie biorą się znikąd. 

Dobre przyzwyczajenia, które zaszczepimy na etapie trzylatka, zaowocują, kiedy dziecko będzie miało 8 czy 10 lat.

Ja już widziałam to trzykrotnie u naszych starszych dzieci. Teraz po prostu budujemy fundament u naszej najmłodszej córki.

 

Bunt 3-latka może być wyzwaniem – pełnym krzyków, „nie!”, płaczu i emocji, które trudno czasem udźwignąć. Ale to także niezwykle ważny etap rozwoju, w którym dziecko uczy się samodzielności, sprawczości i… dopiero zaczyna budować swoje „hamulce”.

Pamiętaj:

• trzylatek nie robi tego „na złość” – jego mózg po prostu jeszcze nie potrafi inaczej,
• codzienne małe wybory, zauważanie emocji i zabawa to najskuteczniejsze narzędzia,
• Twoja cierpliwość i wytrwałość procentują w przyszłości,
• dobre nawyki budowane dziś będą owocować, gdy dziecko będzie miało 7, 8 czy 10 lat.

To normalne, że czasem możesz się czuć zmęczona, zagubiona czy bezsilna. Jesteś tylko człowiekiem. Ale to, że tu jesteś, oznacza, że szukasz sposobów, by budować lepszą codzienność — dla siebie i swojego dziecka. A to już jest ogromny krok.